تحلیل اوضاع فرهنگی در مناطق بختیاری نشین

مصطفی علیزاده گل سفیدی:مناطق بختیاری نشین از رشد فرهنگی بسیار خوبی برخوردار بوده اند. البته این بدان معنا نیست که مشکلاتی نداریم.

مقدمه:
مصطفی علیزاده گل سفیدی ، فعال فرهنگی  در زمینه های تاریخی ، اجتماعی و فرهنگی صاحب تالیفات و پژوهشهای زیادی است. سالیان زیادی است که در عرصه رسانه حضوری فعال دارد و تاکنون مقالات فراوانی از ایشان در نشریات کشور منتشر شده است ، وی که مدرس دانشگاه نیز می باشد ، دغدغه های فرهنگی بسیاری دارد و فعالیتهای پژوهشی و تحقیقاتی وی نیز  همسو با همین دغدغه ها می باشد. وی که سابقه مصاحبه با افراد زیادی دارد این بار خود پاسخگوی پرسشهای ماست.
اولین سوال ما اینست که فعالیت فرهنگی را از چه زمانی شروع کردید.
از  اوائل دهه شصت و بیشتر در ارتباط با مسایل فرهنگی دوران دفاع مقدس و از سال 1368 بطور خاص پیرامون مسایل تاریخی و فرهنگی.
موضوع و محور مطالعات و تحقیقات شما چه زمینه هایی است؟
محورهای مطالعاتی بنده را می توان به دو دسته تقسیم بندی نمود. نخست: مطالعه تاریخ و فرهنگ بختیاری که از زمان دانشجویی از سال 1364 آغاز و تا سال 1379 ادامه پیدا کرد و الان فعالیتم در این زمینه کمتر شده است. دیگرموضوعی که علاقمند هستم و کار می کنم مباحث فراماسونری ، عرفانها و فرقه های نوظهور و صهیونیسم است که  با هم پیوستگی و ارتباط بسیار نزدیکی دارند و در حال حاضر بیشتر وقت خودم را صرف این مسایل می کنم.

یعنی تالیفات شما اختصاص به همین محورها دارد.
بله در خصوص تاریخ و فرهنگ بختیاری که حدود 8 کتاب دارم ، سه تای آن چاپ گردید و 3 آماده و زیر چاپ دارم و دو کتاب دیگر نیز در حال آماده سازی است. یعنی اطلاعات قبلاً جمع آوری شده و باید ساماندهی شوند. در خصوص محور دوم هنوز مطالعاتم تکمیل نشده است البته مطالبی در این خصوص در قالب مقاله در سایت درج کرده ام که با استقبال خوبی هم مواجه شده اند.
کتابها چی آیا با استقبال روبرو بوده اند؟
بله خوشبختانه  فروش کتابها خوب بود ، از زمانی هم که سایت راه اندازی گردید و مباحث مختلفی در آن منتشر می شود ، استقبال از خرید کتاب بسیار بالا رفته است. به خصوص کتاب « سردار اسعد» خیلی مورد توجه قرار گرفته است. درخواستها فراوانی برای تجدید چاپ شده است. که فکر می کنم در آینده ای نزدیک چاپ دوم آن با ویرایشی جدید عرضه گردد.
یعنی می فرمایید ، کتاب تغییراتی دارد؟
بله در چاپ قبلی متاسفانه اشکالات وجود دارد که به هنگام صفحه آرایی  بوجود آمد. ضمن اصلاح این اشکالات ، مطالب جدیدتری نیز به همراه برخی اسناد ارائه می شود.
اگر اشتباه نکنم قبلاً کار مطبوعاتی هم انجام می دادید ، در این باره توضیح می فرمایید. چه اتفاقاتی افتاد که افت و خیز داشته اید.
بله به همراه چندتن از دوستان یک هفته نامه را اداره می کردیم متاسفانه مورد بی مهری وزارت ارشاد قرار گرفتیم ، در حالیکه بسیاری از نشریات از کمکها و حمایتهای زیاد دولتی برخوردار بودند ، ارشاد از هرگونه کمک به ما دریغ می ورزید حتی اقداماتی انجام داد تا سازمانها و ادارات آگهی های تبلیغاتی خود را نیز به ما ندهند. این بود که با گذشت زمان نتوانستیم به کار ادامه دهیم. البته درخواست نشریه ای نیز داده بودیم ، فکر می کردیم بر اساس روال معمول در یک زمان معین به ما مجوز می دهند ، بنابراین درصدد تهیه مقدمات برای شروع بکار نشریه خودمان بودیم که بنده مدیر مسئول آن بودم ،اما متاسفانه صدور مجوز شش سال زمان برد و این باعث گردید که کمی از فعالیت رسانه ای دور شویم.
واقعاً شش سال صدور مجوز نشریه شما طول کشید؟
بله بلکه بیشتر از شش سال.
دلیلش چه بود در کدام دولت؟
دلیلش واضح است ، تقریباً 80 نشریه مثل ما در انتظار صدور مجوز بودند و چون تفکر ما مورد قبول آقایان نبود و ما را نیز می شناختند ، در صدور مجوز شش سال تعلل کردند و فکر کنم آخر هم که قبول کردند ، مجوز بدهند ، از روی رضا و رغب نبود. بلکه می خواستند اتو دست دولت بعدی ندهند. متاسفانه همه این اتفاقات و کارشکنی ها در دولت اصلاحات اتفاق افتاد. دلیلش هم این بود که تعاملاتی با وزارت ارشاد داشتیم در نتیجه این تعاملات برخی از فعالیتهای فرهنگی ارشاد بشدت زیر سوال رفت و ارشاد پذیرفت که در زمینه های مرتکب اشتباه گردید. این مساله برای ارشاد بسیار سخت بود. به همین دلیل در دادن مجوز به ما بسیار تعلل می کرد.
تحلیل شما از اوضاع فرهنگی جامعه بختیاری امروز چیست؟
خوشبختانه فرزندان عشایر بختیاری از هوش و ذکاوت بسیار بالایی برخوردار هستند ، بعد از انقلاب اسلامی که فرصت و شرایط مساعدی فراهم گردید ، بسیاری از جوانان بختیاری به سرعت مدارج علمی را طی کردند و امروزه شاهد هستیم هزاران تحصیلکرده بختیاری در عرصه های مختلف مشغول خدمتگزاری به کشور عزیزمان ایران هستند و این جای خوشبختی بسیار دارد. نرخ بیسوادی در مناطق بختیاری بسیار کاهش پیدا کرده است. در بسیاری از شهرهای بختیاری نشین دانشگاههای بزرگی با هزاران دانشجو فعالیت دارند. همه اینها نشانگر این است که ما به لحاظ فرهنگی در مقایسه با گذشته در شرایط بسیار مطلوبی قرار داریم.
در سال 1368 که بنده بعنوان دبیر در آموزش و پروش شهرستان ایذه خدمت می کردم ، تعداد دبیران دارای مدرک لیسانس از تعداد انگشتان دست تجاوز نمی کرد اما در حاضر صدها فوق لیسانس و تعداد قابل توجهی با مدرک دکترا در همین آموزش و پرورش مشعول انجام خدمت هستند. تا چند سال بعد از پیروزی انقلاب خیلی ها برای اخذ مدرک دیپلم روانه شهرهای دیگر می شدند. اما در حاضر دو مرکز دانشگاهی با بیش از 7000 هزار دانشجو در  شهر ایذه فعالیت آموزشی و علمی دارند. مسجد سلیمان به یک قطب دانشگاهی تبدیل شده است. در شهرهای هفتگل ، باغملک ، الیگودرز ، لردگان ، فارسان ، گندمان ، اردل، لالی ، دهدز ،قلعه خواجه و بسیاری از جاهای دیگر  مراکز دانشگاهی فعالی مستقر هستند.
بطورکلی می توان گفت مناطق بختیاری نشین از رشد فرهنگی بسیار خوبی برخوردار بوده اند. البته این بدان معنا نیست که مشکلاتی نداریم.
همانطور که اشاره کردید بعد از پیروزی انقلاب فعالیتهای فرهنگی بختیاری ها نیز بسیار گسترش پیدا کرد ، در زمینه کتاب و محصولات فرهنگی چه نظری دارید؟
بین افزایش تعداد تحصیلکردگان و افزایش فعالیتهای فرهنگی یک رابطه مستقیمی برقرار است. هر چه تعداد و شمار تحصیلکردگان و فرهیختگان بیشتر شود ، طبیعتاً فعالیتهای فرهنگی نیز گسترش بیشتری پیدا می کند. قبل از انقلاب نویسندگان بختیاری تعداد معدودی کتاب  عرضه کرده اند ، اما بعد از پیروزی انقلاب کتابهای زیادی روانه بازار گردید.
نکته قابل توجهی که در تولید و چاپ کتاب سهم بالایی دارد ، حس کنجکاوی جوانان بختیاری در خصوص هویت و گذشته تاریخی خودشان بوده است. اما متاسفانه خیلی از این کتابها نتوانستند این نیاز را مرتفع سازند. این حس و گرایش می تواند هم یک فرصت باشد و هم آن را به یک تهدید تبدیل کرد. فرصت از این جهت که آشنایی صحیح جوانان با هویت تاریخی و اجتماعی می تواند آنها را با گذشته پیوند داده و در مقابل تهاجم و شبیخون فرهنگی در آنها نوعی مصونیت ایجاد کرد. اما تهدید به این دلیل که اگر این موج  به درستی اقناع و مدیریت نشود ، می تواند به یک نوع قوم گرایی ، سنت گرایی و قوم مداری منجر گردد. چنانکه تعداد معدودی از کتابها و نشریات  تلاش داشته و دارند که این حال و هوا را در بین بختیاری ها گسترش دهند. این نوع خاص از کتابها و نشریات که غالباً بوسیله افراد غیر متخصص و دارای گرایشهای خاص تولید و عرضه می شوند ، درصدد بوده و هستند تاریخ و فرهنگ بختیاری را به نفع گرایشها و تمایلات خود تحریف کنند و جلوه دهند. شخصیت پردازی ها کاذب ، نمادسازی و الگوپردازی های نادرست ، تحلیل های نادرست ، رواج باورها و اندیشه های قوم گرایانه و ایجاد فاصله بین بختیاری ها و مذهب ویژگی بارز این کتابها و نشریات است.
به نظر شما آیا پشت صحنه این کتابها و نشریه ها می تواند جریانها و اشخاص خاصی دخیل باشند؟
نه خیلی از این کتابها و نشریات از حس کنجکاوی بختیاری ها سوء استفاده  کرده اند و نگاهشان تجاری بوده است برای اطمینان از فروش ،کاسبکارانه عمل کرده اند. با تعریف و تمجید از اشخاص ، بزرگ نماییهای بی مورد ، درج تصویر افراد در کتاب ، سعی کرده اند کتاب خود را به فروش برسانند. نویسندگانی هستند که به بهانه درج اطلاعاتی از اشخاص در کتاب خود، هم قبل از چاپ کتاب از اشخاص پول گرفتند و هم بعد از چاپ ، کتاب خود را به آنها فروخته اند.
البته زمانی که در تهران دانشجو بودم از نزدیک شاهد بودم که بعضی از خانزاده ها از تعدادی از این کتابها و نشریاتها حمایت مالی کردند و یا هدایایی به نویسندگان و دست اندرکاران دادند.
صحبت از نشریات کردید می توانید در باره سوابق نشریات بختیاری اطلاعاتی ارائه دهید
قبل از پیروزی انقلاب ، معدود کارهایی در مسجد سلیمان (به ویژه در دوران فعالیت شرکت نفت) آنهم در سطح محدودی انجام می شد. مجله « وحید» نیز خاطرات سردارظفر بختیاری ، مقالاتی از مرحوم پژمان بختیاری ، اوژن بختیاری و تعداد قابل توجهی از اسناد ، عکسها و برخی مطالب دیگر که مرتبط با بختیاری ها بود ، چاپ می کرد. اما فعالیت گسترده در سطح کشور با موضوع بختیاری را سراغ ندارم یا حداقل بنده بی اطلاع هستم. بعد از پیروزی انقلاب اولین نشریه ای که با موضوع بختیاری منتشر گردید و بخشی از محتوی آن به بختیاری اختصاص داشت ، مجله « آنزان » بود که توسط دکتر درگاهی(فکر کنم سالهای 58 و 59 بود) اداره و مدیریت می شد و بعد هم فعالیتش ادامه پیدا نکرد. بعد از آن فصلنامه عشایری « ذخایر انقلاب» بود که بخش قابل توجهی از مطالب آن اختصاص به بختیاری ها داشت. از اواخر دهه شصت بود که به تدریج نشریاتی با پرداختن به موضوع بختیاری ها وارد صحنه شدند تا به امروز که چندین نشریه مستقل با محوریت بختیاری فعالیت دارند.
از بین کتابهایی که در باره بختیاری ها چاپ شدند ، شما کدامها را بیشتر می پسندید؟
آثار «گارثویت » ، کتاب «فنون کوچ نشینی...» اثر «دیگار» ، کتاب « بختیاری ها در پویه تاریخ» «دیترامان» آثار با ارزشی هستند. بسیاری از نویسندگان داخلی نیز کارهای ارزشمندی ارائه داده اند.« بختیاری ها و قاجاریه» ، « لرهای ایران» ، « تاریخ بختیاری اوژن » ، « ایل بختیاری و مشروطیت » ، کارهای با ارزشی هستند البته ایرادهایی هم دارند. « خاطرات سردار ظفر » منبع و مرجع با ارزشی برای تاریخ معاصر بختیاری است. ترجمه ها و نوشته های مرحوم «مهراب امیری» چارچوب علمی قابل قبولی دارند. برخی نوشته های « پوربختیار» هم خوب است و البته خیلی از نوشته های دیگر که الان حضور ذهن ندارم. همینطور در زمینه زبان ، ادبیات و گویش بختیاری هم کارهای با ارزشی انجام گرفته است که قابل تقدیر است.
انگیزه شما از ورود به فضای اینترنت چه بود؟
استفاده از کامپیوتر و اینترنت روز به روز در حال افزایش است ، خیلی از مردم به ویژه قشر جوان بخشی از ساعات زندگی را به استفاده از اینترنت اختصاص می دهند. اینترنت انسان ، نظرات و نوشته هایش را با همه دنیا مرتبط می سازد. گستره ی به وسعت کره زمین  می تواند مخاطب شما باشد و با شما تعامل برقرار کند. من نیز بسیار علاقمند هستم که از این فرصت و فضا استفاده کنم.
از کارها در فضای اینترنت راضی هستید
بله اگر راضی نبودیم که وارد نمی شدیم و ادامه نمی دادیم. با اینکه شش ماه از راه اندازی سایت نمی گذرد ، بیش از 40000 نفر بازدید کننده داشتیم ، صدها پیام دریافت داشتیم که غالباً فعالیت ما را تایید کرده و ما را تشویق به ادامه کار کرده اند. در نظرسنجی سایت نیز بیش از هشتاد درصد از افرادی که نظر داده اند ، کار ما را تایید کرده اند و اظهار رضایت کرده اند.
شما در این سایت برخی مسایل و اشخاص را به نقد و چالش کشیدید ، در این باره توضیح بفرمایید.
ببینید وظیفه و رسالت هر رسانه ای اطلاع رسانی شفاف و صحیح ، اگاهی بخشی درست و روشنگری است. ما نیز در این راستا به نقد و بررسی  عملکرد اشخاص و برخی مسایل و موضوعات پرداخته ایم. در حقیقت در مقابل معدود افرادی که به شخصیت پردازی کاذب و دروغین ، تحریف تاریخ و رواج اندیشه های قوم گرایانه اقدام کرده اند ، وظیفه خود می دانیم که با اتخاذ یک رویه و رویکرد علمی فرهنگ سازی کنیم و به سالم سازی فضای جامعه و تبدیل آن به یک فضای علمی و منطقی کمک کنیم.
نسل جوان ما  به گذشته خود بسیارعلاقمندی و کنجکاوی نشان می دهد متاسفانه برخی دانسته یا ندانسته از این اقبال و گرایش سوء استفاده کردند و تخیلات و توهمات خود را به نام تاریخ و فرهنگ عرضه کرده اند که می تواند در جامعه منشاء نابهنجارهای فکری و اخلاقی بسیاری گردد. به عنوان مثال: نسل جوان ما دوران خان سالاری را تجربه نکرده است. از نزدیک شاهد ظلم و ستم خوانین نبودند ، شرایط و فضای اسف بار آن زمان را لمس نکرده اند. چیزی که جوانان امروز از معنی و مفهوم خان می دانند ، لمس کرده و از نزدیک دیده اند ، « کلانتر » ، « کدخدا»  یا«معتمدین » بختیاری بوده اند. این اشخاص چون خویشاوندی خونی با طوایف و تیره ها دارند ، نوع و کیفیت ارتباطشان با اعضای طایفه و تیره با نوع تعامل و ارتباط خان با بختیاری ها کاملاً متفاوت بوده است. کلانتر ، کدخدا ، متعمد بخشی از پیکره ایل بودند ، اصلاً خان نبودند. خود این اشخاص گاهی از خوانین جور و جفای زیادی دیدند. این اشخاص همواره در حل مشکلات خویشاوندان خود پیشقدم بودند ، با اعضای طایفه و تیره رابطه عاطفی داشتند ، سبک زندگی شان به مردم تفاوت چندانی نداشت. تصور بسیاری از جوانان از خان ، این کلانتران و ریش سفیدان است. تا از خان سخن گفته می شود ، قیافه های این اشخاص در نظر جوانان مجسم می شود.
عدم شناخت صحیح از خان به همراه شخصیت سازی های دروغین از برخی خوانین باعث گردید که به ناحق برخی از این خوانین به عنوان اسطوره و نماد معرفی شوند. این دقیقاً به معنی تحریف تاریخ ، وارونه جلوه دادن حقایق  و جفای به جامعه است.
 مثال دیگر: موضوع  « عبده ممد للری» است. آنچه واقعیت دارد با آنچه که ساخته و پرداخته شده از زمین تا آسمان متفاوت است. افسانه عبده ممد للری با عبده ممد للری حقیقی دو شخصیت و کاراکتور کاملاً متضاد و متفاوت هستند. در دیداری که با عبده ممد للری داشتیم و صدایش را ضبط کردیم ، وی بشدت از آقایانی که به این موضوع پروبال دادند بسیار عصبانی و خشمگین بود. البته در فرصتی بطور مستقل در باره عبده ممد للری صحبت خواهیم کرد.
مثال دیگر:  شخصی که در گذشته که اعضای خانواده اش بر علیه یکی از خوانین بختیاری طومار جمع آوری کردند و بدترین اتهامات را با الفاظ رکیک به این خان نگون بخت نسبت دادند ، در دروان اخیر به همین خان عناوین و القابی داد که انسان شگفت زده می شود. در دوران حیاتش خواهان بدترین مجازات برای وی بودند  اما چهل سال بعد از مرگش او را یک قهرمان معرفی کردند.
البته این نکته را باید گفت که همه خوانین آدمهای بدی نبودند ، بسیاری از خوانین انسانهای شریفی بودند که به مردم و به کشورشان خدمات زیادی انجام دادند. علی مردان خان بختیاری ، ابراهیم خان ضرغام السلطنه  منشاء خدمات زیادی بودند. دکتر ابوالقاسم بختیار پزشکی بودکه به مردم ایران خدمت زیادی کرد. شیخ عبدالله پیاده ، عارفی که چندین بار به دیدار امام زمان (عج) مشرف گردید ، در اصل سیف الله خان بختیاری بود که رییس یک ایل بود.
اما موضوعی که سوال برانگیز است ، این است که برخی سرودست می شکنند که از بین خوانین ، خوانینی خاص در جامعه بزرگ و معرفی شوند. آنهم اشخاصی که سوابق روشنی ندارند ، کارنامه درخشانی از خود بر جای نگذاشته اند.آگاهی از این مسایل ما را بر آن داشت که با نگاهی جدید تاریخ بختیاری را مورد بررسی قرار دهیم.
چند سوال خصوصی بپرسم
بفرمایید.
آیا کسی ، سازمانی یا موسسه ای از شما حمایت و پشتیبانی می کند؟
اصلاً هیچکس. اگر منظوزتان حمایت مالی است ، از ما پشتیبانی نمی کند. شغل دولتی هم نداریم. با سرمایه شخصی فعالیتهای فرهنگی خود را سازماندهی می کنیم. به همین دلیل کارمان فراز و نشیب دارد، وقتی کفگیر به ته دیگ می خورد ، کارمان کمی تعطیل می شود. رمز موفقیت ما در حدود 26 سال کار فرهنگی اتخاذ یک رویه و رویکرد معقول ، علمی و مستقل بوده است. ما حتی زمانی که با ارشاد(دولت اصلاحات) کار می کردیم با اینکه قراردادی بود که باید در قبال کار انجام شده ، حق الزحمه به ما می داند. چون قصدمان کار فرهنگی بود ، هیچ پولی از این بابت دریافت نکردیم. اتفاقاً کارهای خوبی هم انجام دادیم ، اگر چه ارشاد راضی به همکاری با ما نبود ، اما چون علمی با موضوع برخورد کردیم ، به ناچار پذیرفت که  برخی از عملکردهایش را مورد بازنگری قرار دهد.
یعنی حسابی به ارشاد آن زمان گیر داده بودید؟
اعتراض منطقی و علمی ما به وزارت ارشاد از دولت آقای هاشمی شروع شد ، اتفاقاً از زمانی که آقای خاتمی وزیر ارشاد بود ، در دولت اصلاحات بیشتر شد.
تا حالا کسی سعی داشته شما را از ادامه کار منصرف کند؟
برخی از قوم گرایان همواره نسبت به کار ما معترض بودند و بارها از ما خواسته اند که رویه و مشی خود را تغییر دهیم و با آنان همسو شویم که بر عکس ما  باعث شدیم برخی از این افراد نگاه و موضع خود را تغییر دهند.
و آخرین حرف شما:
ما بختیاری ها بخشی جدایی ناپذیر از تاریخ ، فرهنگ و سرزمین ایران هستیم ، در طول تاریخ به ایران خدمات درخشانی ارائه کردیم. در طول تاریخ جنگجویان بختیاری و بطور کلی لر ، یکی از ارکان اصلی سپاه ایران را تشکیل می داند. بختیاری ها همیشه به وطن دوستی ، جوانمردی ، آزادمنشی ،خونگرمی ، صفا و صمیمیت معروف بوده اند. در جنگ تحمیلی دهها نفر از فرماندهان ارشد جنگ بختیاری بودند و هزاران رزمنده بختیاری به عشق اسلام ، انقلاب و ایران ، شجاعانه از وطنشان دفاع کردند. هزاران شهید والامقام در این راه تقدیم کردیم یکی از افتخارات ما لرها اینست که از همان بدو ورود اسلام به ایران اکثراً بر مذهب تشیع  و دوستدار اهل بیت علیهم السلام بودیم تا جاییکه مورخان بر « فطری بودن تشیع الوار» تاکید داشته اند. هویت تاریخی و اجتماعی ما ترکیبی از آموزه های مذهب شیعه و عنصر ایرانی است. بنابراین باید برای سربلندی ایران تلاش کنیم .از هر چیزی که می تواند به انسجام و وحدت و همدلی ما ایرانیان لطمه وارد سازد ، پرهیز کنیم. تلاش کنیم تا خردورزی بر فضای جامعه حاکم گردد ، از احساساتی که عقلایی نیست دوری کنیم. الگوها ونمادهایی را در جامعه خلق و تقدیس کنیم که حائز و واجد ارزشهای لازم باشد ، شاخصها و معیارهای نخبگی و فرهیختگی را  خیلی جدی و دست بالا بگیریم به سادگی چوب حراج به عنوان نخبه ، نماد و اسطوره نزنیم و این عناوین را به هر کسی ندهیم. ما در قبال فرزندانمان و نسلهای بعدی مسئول هستیم ، باید الگوهای ارزشمندی برای فرزندانمان ترسیم ، طراحی و معرفی کنیم. ما در تربیت آنها رسالت دشواری را برعهده داریم. تلاش کنیم به فرزندانمان درس وطن دوستی ، استعمارستیزی ، ظلم  ستیزی ، درستکاری ، خردورزی ، جوانمردی و پایبندی به عقاید دینی و موازین اخلاقی  بدهیم.
       موفق باشید.

با کوشش: ن - احمدی

نام شما / ایمیل شما
بررسی امنیتی. لطفا کد امنیتی را وارد کنید گوش دادن به کد