تشیع در بختیاری

سالها پيش، هنگام تحصيل در دوره كارشناسي ارشد، به تحقيق و پژوهش در باره بختياري ها علاقه مند شدم. پس از بررسي به اين نتيجه رسيدم كه درباره موضوعاتي تحقيق كنم كه تا به حال كسي به آنها نپرداخته يا مطالعه آن موضوع محدود و ناكافي باشد، در اين ميان زبان و مذهب كمتر مورد توجه قرار گرفته بود. به همين خاطر ((بررسي گويش بختياري)) موضوع پايان نامه ام شد، بعد از آن از هر فرصتي استفاده كردم و به مطالعه مذهب بختياري ها مبادرت نمودم، دريافتم بيشتر نويسندگان بختياري اطلاعات جامع و دقيقي درباره سير مذهب بختياري ها و تحولات مربوط به آن ارائه نكرده اند و حتي برخي از آنان در صدد هستند هويت شيعي بختياري ها را نفي و انكار كنند و عقايد و باورهاي آنان را به اديان و مذاهب ديگر نسبت دهند و تشيع آنان را محدود به چهارصد سال اخير نمايند. علاقه و وابستگي تاريخي آنان را به مذهب شيعه كم رنگ جلوه دهند و گذشته بعد از اسلام آنان را بيگانه با مذهب شيعه معرفي كنند و بيشتر با بزرگ جلوه دادن برخي باورها و روحيات ملي و قومي،  قوميت آنان را جداي از مذهب بدانند. شواهد بسياري مانند: عموميت داشتن مذهب شيعه در مناطق لرنشين، محبت و دوستي با خاندان پيامبر، كثرت سادات، امام زاده ها و زيارتگاهها در اين مناطق و فقدان نشانه هاي بارز گرايش به مذاهب ديگر، حكايت از پيوندي عميق و ريشه دار ميان قوم لر و مذهب شيعه دارد. تا جايي كه درستي قول برخي نويسندگان مبني بر ((تشيع فطري الوار)) به ذهن مبادرت مي نمايد و مورد تأييد قرار مي گيرد.

سردار اسعد بختیاری

تقديم به :
قوم بزرگ لر ، که هرگاه
شمشير  و تفنگ بدست
گرفت ، فقط برای ايران
جنگيد.


مرحوم حاج علی قلی خان سردار اسعد به واسطه نقشی که در دوران مشروطيت ، تصرف تهران و سقوط استبداد ايفا کرد ، يکی از معروفترين و شناخته شده ترين خوانين بختياری در داخل کشور و حتی خارج از کشور است. صدسال و اندی از پيروزی مشروطه خواهان می گذرد ليکن هنوز بسياری در باره علل ، شخصيتها و آثار و نتايج آن با علاقمندی  به مطالعه و بررسی می پردازند. يکی از شخصيت هايی که کمتر به آن پرداخته شده ، سردار اسعد می باشد و اگر هم گروهی به آن توجه نشان دادند با رويکردی انتقادی و بعنوان يکی از عوامل وابسته به بيگانگان و نقشی که در انحراف مشروطه داشته است ، به وی نگريستند.  امروزه بسياری از جوانان بختياری با علاقمندی به تاريخ سياسی گذشته بختياری ، پيرامون نقش و جايگاه خوانين بختياری در حيات سياسی کشور کنجکاوی فراوانی نشان می دهند. به نظر می رسد منابع و کتاب های موجود در باره تاريخ بختياری نتوانستند اين کنجکاوی را ارضاء نمايند. خلاء کتاب ها و پژوهش های علمی کاملا" احساس می شود. منابع موجود به ويژه آثاری که برخی مولفان بختياری به رشته تحرير در آورده اند ، نه تنها اطلاعات علمی درستی در باره زندگی سياسی برخی از خوانين  بدست نمی دهند بلکه با شخصيت پردازی کاذب ،  آشفتگی فکری و سردرگمی نيز در علاقمندان ايجاد می کنند.
بطور کلی می توان نگرش های موجود به سردار اسعد را در چند گروه جای داد:
الف ) گروهی سردار اسعد را يک اسطوره و قهرمان ملی می دانند که با ورود ايشان به عرصه سياست و در دست گرفتن رهبری مشروطه خواهان ، توانست با فداکاری بساط استبداد را برچيند و آزادی و مشروطيت را برای ايران به ارمغان آورد. لذا به تحسين ، تمجيد و شخصيت پردازی وی مبادرت می کنند.
ب ) عده ای ديگر بر اين عقيده هستند که وقتی حرکت آزاديخواهی ملت ايران در حال به ثمر نشستن و پيروزی بود ، استعمار انگليس برای اينکه نفوذ و سلطه خود را حفظ کرده باشد و در دوران پس از مشروطه نيز اوضاع ايران در جهت نامين اميال و منافع وی تمايل پيدا کند با زيرکی و با استفاده از عوامل خود و تشکيلات فراماسونری ، با وارد کردن عناصری مانند سردار اسعد و حمايت از آنان توانست ، بر موج حرکت ملی ايرانيان سوار گردد و مشروطه به سمت و سويی که خواست انگليسی ها بود حرکت کند. اين گروه سردار اسعد و امثال وی را عامل قتل عام و منزوی ساختن مجاهدان و روحانيون مشروطه خواه و در نتيجه انحراف مشروطه از اصول و مبانی اوليه آن می دانند. و وی را شايسته لعن و نفرين می دانند.

برگي از تاريخ معاصر سرداران گمنام

شرح زندگی و مبارزات ابراهيم خان ضرغام السلطنه و علي مردان خان بختیاری

در سالهاي تدريس در دانشگاه هرگاه صحبت از تاريخ معاصر به ميان مي آمد دانشجويان به سرعت به نقش بختياريها در جنبش آزاديخواهي مشروطه اشاره مي كردند و در اين باره پرسشهايي مطرح مي نمودند كه از يك سو نشان مي داد تا چه اندازه به هويت تاريخي و گذشته خود علاقمندي نشان مي دهند و از سوي ديگر خلاء وجود اطلاع رساني صحيح و شفاف را كاملاً آشكار مي ساخت. لذا وظيفه خود دانستم ولو با بضاعت كم در جهت روشن ساختن هويت تاريخي هم تبارانم گام بر دارم. زمينه هايي را جهت مطالعه و تحقيق انتخاب كردم كه زواياي ناپيدايش بيشتر بود. ابتدا «گويش» و سپس مطالعه «سير مذهب تشيّع» را برگزيدم و اين بار درصدد بر آمدم زندگي و مبارزات سرداران گمنامي را معرفي كنم كه اگر چه در راه انديشه هاي آزاديخواهي خود رنجها و مشقّات فراواني را متحمل شدند. ولي گمنام و ناشناخته باقي ماندند. شايد آناني كه ثمره ي تلاش آنان را زيركانه ربودند و يا تحقيرشان كردند و پيمان شكستند، براي خلاصي از قضاوت تاريخ و در امان ماندن از خشم مردم، آگاهانه تلاش كردند تا اين سرداران، گمنام باقي بمانند.
در اين پژوهش كه حاصل بيش از ده سال مطالعه و تحقيق است، از دو دسته منابع استفاده شده است:

      مشاهيربختياری

       به همراه معرفی تعدادی از مفاخر چهارمحال

          « درحوزه فرهنگ و دين »

                        جلد اول

       هرگز نميرد آنكه دلش زنده شد به عشق          ثبت است بر جريده ي عالم دوام ما

 مطالعه سرگذشت فرهیختگان و مشاهیر جامعه و آشنا کردن مردم با آنها ، در رشد و تعالی جامعه بسیار موثر است. زیرا مفاخر فرهنگي با ايجاد روحيه تعهد ، سازندگی ، احياگري  ، هدف بخشي ،  تضمين سلامت اخلاقي جامعه ،  موجبات رشد  ،ترقي و بالندگي جامعه و انسانها را فراهم مي نمايند.  مشاهیر و فرهیختگان هر جامعه ، احیاگران جامعه و مروجان فرهنگ و اندیشه هستند. آنان به جامعه هدف می بخشند ، در ترسیم ارزشها ، آرمانها و تعیین جهت و سمت وسوی جامعه پیشگام هستند.در پرتو کلام و نوشتار آنان جامعه بالنده و شکوفا  می شود. با بهره گیری از تجارب ارزنده آنان  اعتدال ، ثبات و آرامش در جامعه حاکم می شود. نخبگان  چراغ هدایت و راهنمایی بشر هستند و به انسانیت معنا می بخشند.

نامداران عرصه فرهنگ ،  سربازان خط اول جامعه در مقابل افراط ها و تفریط ها هستند و با آموخته ها و داشته های خود ،  زمینه حاکمیت اعتدال و عقلانیت را در جامعه مهیا می کنند. آرامش روانی و ثبات جامعه تا حدود زیادی محصول آموزه های  فرزانگان جامعه است که امید و امنیت ، کار وتلاش و تعهد و قانونمندی را ترویج می کنند.  فرهیختگان ، جوامع را  از ابتلائات سوء و گرفتاريهاي اخلاقي و اجتماعي نجات مي دهند.انسان های وارسته هادی و ناجی جامعه هستند. با الگو قرار دادن زندگى و سرگذشت بزرگان  ،گامی  مؤثر در تربيت جامعه و رفع مشكلات اخلاقى و روحى برداشته می شود.مطالعه زندگی و سرگذشت مردان بزرگ و خود ساخته می تواند آیینه ای باشد که انسان ضعف ها و توانمندی های خود را ببیند و از آن درس های فراوانی بیاموزد

مشاهیر و نخبگان فرهنگی در غنا و تقویت اساس فرهنگی جامعه سهم به سزایی دارند و بالندگی ملتها مرهون اساس فرهنگی آنهاست. شناخت نخبگان جامعه به معنی معرفی استعدادهای ذاتی جامعه و اذعان به آنهاست. برای نسل های امروزی  ، مشاهیر و نخبگان  به مثابه  پل ارتباطی با گذشته  هستند. مفاخر بخشی از میراث فرهنگی هستند که در شکل گیری هویت تاریخی و فرهنگی نقش اساسی دارند.

 چنانکه بزرگی مي فرمايد:

                                                                 المودب

علی ابن احمد بن علی بن سلک مکنی به  ابوالحسن المودب معروف به فالی در نیمه دوم قرن چهارم در روستای فاله ( فالح ) شهر ایذه به دنیا آمد. در شهرستان ایذه در حال حاضر دو نقطه روستایی به نام « فالح » وجود دارد. یکی در منطقه سوسن شرقی که ساکنان آن از طایفه سهید می باشند. دیگری در منطقه سادات حسینی در جنوب غربی دهدز که سکنه آن از سادات حسینی می باشند. شرایط طبیعی و شواهد موجود حکایت از آن دارد که صدها سال و بلکه هزاران سال مردمی در این مناطق سکنی داشتند.
وی در جوانی به شهر بصره مسافرت نمود ، در آنجا اقامت گزید و از مشایخ ، علما و بزرگان آنجا از جمله عمربن عبوالواحد هاشمی ، ابن خربان نهاوندی و ابی الحسن بن نجار استفاده کرد. وی با قرآن و حدیث  آشنایی پیدا کرد. در متون تاریخی به عنوان ادیب ، محدث و شاعر معرفی شده است. وی سپس رهسپار شهر بغداد مرکز خلافت اسلامی شد و تا پایان عمر در این شهر سکنی داشت. در بغداد  به تدریس اشتغال ورزید و به همین خاطر به « المودب »  ملقب گردید.
وی شاگرد ابوبکر محمد ابن حسن بن درید ازدی بود(ابن درید احتمالا" شیعه بود.)که در فاصله سالهای 223 تا 321قمری می زیست. در بغداد از مقصوره استادش  به شدت دفاع می کرد. المودب علاوه بر آن که با قرآن و حدیث آشنایی داشت اهل ادب و شعر نیز بود ،رجز خوانی می کرد و اشعار کمی از وی بماند.  مولف « تاریخ ادب عربی » معتقد است در اشعار وی سادگی ،  مقداری نیز هجو  گاهی بی دینی و زندقه  استنباط می شود.(شاید فالی شیعه مذهب بوده است به همین دلیل چنین استنباط کرده است)